Veri önyargısı türleri

Veri Önyargısını Alt Etmek

Konstantinos Kattidis

Data Analytics Lead

Karar alma dinamikleri

Akşam yemeği ve kariyer hakkında karar veren kişi

Yetişkinler günde yaklaşık 35.000 bilinçli karar verir

"Hangi kariyer yolunu seçmeliyim?"

"Akşam ne yemeliyim?"

  • Sezgiler (heuristics), bilgiyi basitleştirip daha hızlı karar vermemize yardım eder

  • Ancak sezgiler... bilişsel önyargılara yol açabilir

1 https://hbr.org/2023/12/a-simple-way-to-make-better-decisions
Veri Önyargısını Alt Etmek

Bilişsel önyargılar

Yargı ve karar süreçlerinde normdan ya da rasyonellikten sistematik sapma örüntüleri

  • Veri önyargısı bu bilişsel önyargıların sonucu olabilir

  • Örneğin: bir analistin yakın tarihli bir pazarlama kampanyasını incelerken olumlu verileri farkında olmadan kayırması

Olumlu verilere odaklanan analist

Veri Önyargısını Alt Etmek

Sistemik önyargılar

  • Bilişsel önyargılar bireysel karar alma süreçlerine ilişkindir; sistemik önyargılar ise veriyle ilgili faaliyetleri yöneten daha geniş sorunları vurgular
  • Bunlar, veriyi toplamak, analiz etmek ve yorumlamak için kullanılan süreç, yapı veya sistemlere içkin önyargılardır
  • Nedenleri arasında yanlı veri toplama yöntemleri ve algoritma tasarımı yer alır

Sistemik önyargılar üzerine düşünen kadın

Veri Önyargısını Alt Etmek

Veri yaşam döngüsünde önyargı

Veri yaşam döngüsü ve önyargılarla ilgili diyagram

  • Sistemik ve bilişsel önyargılar, veri önyargısının kaynağıdır
  • Farklı veri önyargısı türlerini anlamak, etkilerine karşı sağlam bir savunma kurmanın ilk adımıdır
Veri Önyargısını Alt Etmek

Veri toplamada önyargıları açığa çıkarma

  • Seçim önyargısı
    • Toplama süreci bazı grupları/özellikleri diğerlerine tercih eder
  • Tarihsel önyargı
    • Geçmiş eşitsizlikleri veya sistemik sorunları yansıtan tarihsel veriler
  • Ölçüm önyargısı
    • Araçlar ya da yöntemler belirli nitelikleri sistematik olarak yanlış yansıtır

Veri yaşam döngüsünde, veri toplamada önyargılar diyagramı

Veri Önyargısını Alt Etmek

Veri analizinde önyargıyı açığa çıkarma

  • Bilişsel önyargı
    • Onaylama önyargısı belirgin bir türdür
    • Mevcut inançları doğrulayan bilgiyi arama ve yorumlama eğilimini ifade eder
  • Raporlama önyargısı
    • Bazı bulgular vurgulanıp bazıları bastırıldığında, verinin anlatısını şekillendirir

Veri yaşam döngüsünde, veri analizinde önyargılar diyagramı

Veri Önyargısını Alt Etmek

Model geliştirmede önyargı

  • Algoritmik önyargı

    • Makine öğrenimi modelleri, eğitim verisindeki önyargıları yansıttığında ortaya çıkar

  • Otomasyon önyargısı

    • Otomatik süreçler mevcut önyargıları fark etmeden sürdürebilir veya artırabilir; bu da insan gözetiminin önemini gösterir

Veri yaşam döngüsünde, algoritmalarda önyargılar diyagramı

Veri Önyargısını Alt Etmek

Hadi pratik yapalım!

Veri Önyargısını Alt Etmek

Preparing Video For Download...