ข้อมูลที่ยุติธรรม หรือข้อมูล FAIR?
จริยธรรมข้อมูลเบื้องต้น
Shalini Kurapati, PhD
Co-founder and CEO, Clearbox AI
ทำไมต้อง FAIR?
- ไซโลขององค์กร ข้อมูลที่ถูกลืม
- ความโปร่งใส นวัตกรรม และการทำงานร่วมกัน
- เทคโนโลยีดิจิทัล คอมพิวติง และ AI
- การจัดการข้อมูลเพื่อให้มนุษย์และเครื่องจักรนำไปใช้ซ้ำได้
1 ไอคอนโดย Smashicons จาก www.flaticon.com
Findable
- คำอธิบายข้อมูลและ metadata ที่สมบูรณ์
- ลิงก์ถาวร เช่น doi ไม่มีลิงก์เสีย
- เป็นมิตรกับทั้งมนุษย์และเครื่องจักร
1 CC BY-SA 4.0, Sangya Pundir
Accessible
- โครงสร้างพื้นฐานทางกายภาพหรือดิจิทัล
- เข้าถึงได้ผ่านการลงชื่อเข้าใช้หรือแบบเปิดเผย
1 CC BY-SA 4.0, Sangya Pundir
Interoperable
- ข้อมูลใช้งานได้ข้ามระบบปฏิบัติการ รูปแบบไฟล์ และอุปกรณ์
- Windows/PC, Mac, Linux
- เช่น สเปรดชีต .csv แทน Ms Excel
- มาตรฐานเพื่อการทำงานร่วมกัน
1 CC BY-SA 4.0, Sangya Pundir
Reusable
- นำข้อมูลกลับมาใช้ใหม่ได้ตามกฎที่ชัดเจน
- สำหรับทั้งมนุษย์และเครื่องจักร
1 CC BY-SA 4.0, Sangya Pundir
การให้ใบอนุญาตข้อมูล — Creative Commons
1 Foter, CC-BY-SA
อุตสาหกรรมต้องก้าวสู่ FAIR
- ข้อมูล FAIR พบบ่อยในการจัดการข้อมูลงานวิจัยทางวิทยาศาสตร์
- บริษัทยา (Janssen, Novartis) และบริษัทเทคโนโลยี (Deloitte, Accenture)
- ต้องใช้ทรัพยากรมากในช่วงแรก แต่ต้องเปลี่ยนทัศนคติ
- จริยธรรมข้อมูล
- นวัตกรรมและความร่วมมือที่นำไปสู่ประโยชน์ต่อสังคม เช่น พลังงานทางเลือกและการรักษาโรค
1 https://direct.mit.edu/dint/article/2/1-2/276/10011/The-Need-of-Industry-to-Go-FAIR 2 https://www.capgemini.com/insights/expert-perspectives/the-fair-data-principles-the-key-to-unlocking-the-value-of-your-rd-data/
